الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

102

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

چگونه است ؟ ) . خداى تعالى گويد : ( لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ - 93 / اسراء ) ( در بارهء معراج يا اسراء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه مخالفين آن مىگويند باور نداريم تا اينكه از آنجا كتابى براى ما بياورى كه آن را بخوانيم ) . و آيهء : ( وَ قِيلَ مَنْ راقٍ - 27 / قيامه ) چه كسى پناهش مىدهد و با افسون نجاتش مىدهد كه تنبيهى است بر اينكه كسى او را حمايت نخواهد كرد و اين معنى اشاره‌اى است كه شاعر گفته است : و إِذَا المَنِيَّةُ أَنْشَبَتْ أَظْفَارَها * أَلْفَيْتَ كلَّ تَمِيمَةٍ لا تَنْفَعُ « 1 » ( زمانى كه مرگ چنگال خود را به انسان فرو مىبرد آنگاه در مىيابى كه دعاء چشم زخم به او سودى نمىدهد ) . ابن عبّاس مىگويد : معناى آيه : ( وَ قِيلَ مَنْ راقٍ - 27 / قيامه ) يعنى چه كسانى روح ترا مىگيرند آيا فرشتگان رحمتند يا فرشتگان عذاب ؟ التَّرْقُوَة : استخوان چنبرهء گردن كه جلوى گلو و بالاى سينه است و جائى كه نفس در آن بالا مىآيد ( به خاطر نرمى و خميدگيش ) ( كَلَّا إِذا بَلَغَتِ التَّراقِيَ - 26 / قيامه ) .

--> ( 1 ) اين تشبيهات زيبا در قصيدهء عينيّه معروف ابو ذؤيب هذلى است . تميمه : يعنى مهره‌ها و دعايى كه به گردن و بازوى نوزادان زيبا مىبندند كه به پندار خود از زهر چشم ديگران مصون بماند مطلع قصيده چنين است : ا من المنون و ريبها تتوجّع * و الدهر ليس بمتعب من يجزع ! ؟ آيا از مرگ و روزگار ناله سر مىدهى ولى دهر روزگار دلش نرم نيست و كسى را كه زارى مىكند خشنود نمىسازد . ابو ذؤيب هفت پسر داشت كه از بيمارى طاعون در مصر مىميرند و طفل كوچكى برايش مىماند كه مرتّبا با مادرش گريه مىكردند و اين قصيده پند آموز را خطاب به آنها سروده مىگويد : فالعين بعدهم كان حداقها * كحلت بشوك فهى عور تدمع و لقد ارى انّ البكاء سفاهة * و لسوف يولع بالبكاء من يفجع گوى كه حدقهء چشم را با خار بيابان سرمه كشيده‌اند كه از شدّت سوزش درد مرتّب اشك مىريزد . به راستى كه من گريه را سفاهت و نادانى مىدانم ولى به زودى كسى كه مصيبت زده شود به گريه حريص خواهد شد .